مشاهده / بستن موضوعات

ارتباطات اجتماعی از منظر قرآن کریم

3653 بازدید

انسان از بدو خلقت براي آنكه به زندگي و حيات خويش معنا ببخشد ، نيازمند شناخت بوده است و اين شناخت بدون ايجاد ارتباط باخود و پيرامون خود امكان پذير نبوده است به عبارت بهتر ارتباط انسان با خود ، اجتماع ، طبيعت و بالاخره منشاء و مبدأ خلقت ،خداوند متعال عينيت مي يابد ، در پرتو اين شناخت و ارتباط است كه مي تواند بينديشد و به واقعيت هاي هستي دست يابد و بر اين اساس ، نقشي تعيين كننده در رسيدن به كمال و سعادت دارد .

قرآن يگانه معجزه جاويدان پيام آور رحمت و راهنماي انسان از سوي خداوند است . راهنمایی که راه ورسم چگونه زیستن و چگونه تعامل داشتن با دیگران را می آموزد با توجه به شرایط دنیای امروز و ضرورت ارتباط اجتماعی بین انسانها، بهره گیری از قرآن کریم به عنوان منشور هدایت و آگاهی بخشی به توده ها بشریت بسیار اهمیت دارد.

بهتر است براي توصيف نقش هدایت گری قرآن از خودش مدد بگيريم . خداوند متعال در سوره اسراء آیه9 هدف و کارکرد قرآن را اینگونه بیان مي فرمايد :

انّ هذا القرآن يهدي للتي هي اقوم . «قطعاً اين قرآن شما را به استوارترين راه هدايت مي كند .» اسراء /9

 از این رو بررسی شرایط ارتباطی مطلوب بین انسان ها از منظر آیات قرآن  کریم با تاکید بر مضامین ارتباطی بسیار حایز اهمیت است. و بطور مشخص باید به دنبال پاسخ  اين پرسش باشیم كه؛  نگاه قرآن كريم درباره ارتباطات انساني در عرصه اجتماع چيست ؟ براي پاسخ به اين سوال با توجه به آنچه در تقسيم انواع ارتباط انسان با پيرامون بيان گردید ارتباط با خدا ، خود ، محيط زيست (طبيعت) و اجتماع چهار حوزه ارتباطي انسان است .

براي نمونه به برخي از اين نوع ارتباطات كه در تقسيم بندي كلي از آيات قرآن برداشت مي شود اشاره مي كنيم :

1- ارتباط انسان با خدا موضوعاتي مانند : خداشناسي،نياز انسان به خدا ، پرستش

2- ارتباط انسان با خود : خلقت و آفرينش انسان ، از كجا آمده ام ، آمدنم براي چيست ؟ و به كجا مي روم ؟

3- ارتباط با طبيعت : شناخت طبيعت و محيط زيست ، زيباي آفرينش ،تعامل با محيط زيست ، منابع و نعمت هاي خدادادي

4- ارتباط انسان با اجتماع : تعامل و ارتباط بين فردي ، گروهي و اجتماعي ، شناخت افراد جامعه ، ارتباط موثر و سودمند و ارتباط مخرب و مضر و ...

آنچه دراین تحقيق مد نظر است ارتباطات از نوع اجتماعي است . كه انسان با ايجاد ارتباطات انساني آن را محقق مي نمايد.

 

 158صفحه فایل ورد (Word) فونت 14منابع دارد قیمت 28000 تومان 

 

پس از پرداخت آنلاین میتوانید فایل کامل این پروژه را دانلود کنید 

انجام کلیه کارهای تحقیقاتی و پایان نامه در کوتاهترین زمان با موضوعات خاص شما. منتظر تماس شما هستیم

از ساعت 11 الی 19 روزهای کاری02166479693

 

 فهرست

عنوان                                                                          صفحه

چکیده.......................................................................................................

فصل اول – کلیات

مقدمه.................................................................................................. 2

بیان مسئله............................................................................................ 2

ضرورت پژوهش................................................................................. 3

اهداف پژوهش.................................................................................... 6

اهداف فرعی........................................................................................ 6

سوالات تحقیق.................................................................................... 6

تعاریف عملیاتی و واژه های کلیدی...................................................... 7

تعریف و مفهوم جامعه و اجتماع.......................................................... 7

تعریف و مفهوم ارتباط......................................................................... 8

انواع ارتباطات اجتماعی........................................................................ 9

انواع ارتباطات انسان............................................................................. 10

فصل دوم- مطالعات نظری

مقدمه.................................................................................................. 12

جامعه گرایی از دیدگاه عقلی................................................................ 13

اهمیت ارتباطات اجتماعی ................................................................... 15

مفهوم ارتباط........................................................................................ 16

مفهوم ارتباط اجتماعی.......................................................................... 16

ارتباط اجتماعی از نگاه قرآن ............................................................... 17

مفهوم جامعه در قرآن .......................................................................... 18

رابطه انسان با اجتماع........................................................................... 21

فصل سوم- چهارچوب نظری

مقدمه.................................................................................................. 23

3-1روش تحقیق................................................................................. 23

3-2 جامعه آماری مورد پژوهش.......................................................... 23

3-3 حجم نمونه................................................................................. 24

3-4 ابزار جمع آوری اطلاعات............................................................ 24

3-5 روش تجزیه و تحلیل داده ها....................................................... 25

فصل چهارم-تجزیه و تحلیل یافته های پژوهش

مقدمه.................................................................................................. 27

الف-توصیف یافته های پژوهش.......................................................... 28

ب-بررسی سوالات تحقق.................................................................... 29

ب-1 بررسی سوال اول تحقیق............................................................. 30

تبیین اصول ده گانه ............................................................................. 31

اصل اول-عدالت ................................................................................ 31

اصل دوم-احسان و محبت................................................................... 35

اصل سوم-ادب.................................................................................... 37

اصل چهارم-صبر و استقامت................................................................ 41

اصل پنجم-صداقت............................................................................. 43

اصل ششم-تواضع............................................................................... 45

اصل هفتم –رعایت قانون و منطق........................................................ 49

اصل هشتم-حفظ عزت........................................................................ 51

اصل نهم-آگاهی و عقلانیت................................................................. 52

اصل دهم-رعایت حدود شرعی........................................................... 54

ب-2 بررسی سوال دوم تحقیق............................................................ 57

تبیین ده الگوی بهنجار ارتباطی از منظر قرآن کریم................................. 59

تشکیل خانواده..................................................................................... 59

ارتباط با خویشاوندان........................................................................... 62

تعاون در امور پسندیده......................................................................... 64

ایجاد پیوند دوستی و همدلی(وحدت مطلوب)..................................... 65

ارتباط در نتیجه هم آیین بودن............................................................... 69

ارتباط با هم نوع................................................................................... 74

ارتباط در نتیجه اطاعت و پیروی سودمند.............................................. 76

ارتباط در فرایند یاد دهی و یاد گیری(تعلیم و تعلم)............................... 79

ارتباط در اثر مشورت کردن.................................................................. 81

ارتباط در فرآیند تبلیغ........................................................................... 83

شرح و تفضیل ده الگوی نابهنجار ارتباطی از منظر قرآن......................... 84

رابطه سلطه جویانه ............................................................................. 84

رابطه منافقانه........................................................................................ 87

رابطه متعصبانه .................................................................................... 99

رابطه متکبرانه ..................................................................................... 108

نمامی کردن(سخن چینی،نجوا)............................................................. 111

غیبت کردن.......................................................................................... 115

بخل و حسد نسبت به دیگران.............................................................. 119

سوء ظن به دیگران.............................................................................. 124

شایعه پراکنی و فتنه انگیزی در جامعه .................................................. 128

رابطه خصمانه...................................................................................... 134

ب-3 بررسی سوال سوم تحقیق........................................................... 135

جدول شماره 1-داستان های تاریخی................................................... 136

ادامه جدول شماره 1-چهره های تاریخی............................................. 137

ب-4 بررسی سوال چهارم تحقیق......................................................... 138

جدول شماره 2- سظح جهت گیری و مضمون ارتباطی....................... 139

فصل پنجم-نتیجه گیری

مقدمه.................................................................................................. 150

5-1 چند مصداق ارتباطی در قرآن کریم.............................................. 150

5-2 ابعاد ارتباطی در قرآن کریم........................................................... 151

5-3 ابعاد اجتماعی قرآن کریم............................................................. 153

فهرست منابع....................................................................................... 157

الف- منابع قرآنی ................................................................................ 157

ب- سایر منابع

 

قرآن كريم در آيات متعددي به اين نكته اشاره دارد كه براي انسان نازل شده است و اساساً مخاطب اصلي آن و به عبارت واضح تر تنها مخاطب انسان است. قرآن كتاب هدايت انسانهااست

«هديً للناس»(سوره بقره185) ، «هذا بيان للناس»(سوره آل عمران 138) ، «هذا بصائر للناس»(سوره جاثیه20) و «هذا بلاغ للناس» (سوره ابراهیم52) از جمله عبارات قرآني است كه به اين موضوع تاكيد دارد .

از اين رو ضروري است به ابعاد ارتباطات انساني از منظر كتاب انسان ساز قرآن پرداخته شود . تا از اين رهگذر توشه برگيريم و در مسير زندگي گام برداريم . صداقت ، زيركي و دقت ، احترام متقابل ، مشورت كردن ، كنترل رفتار و عصبانيت ، صلح و دوستي ، اتحاد و همدلي ، ارتباط منافقانه ، ارتباط با خانواده شيوه هاي تربيت فرزند ، تعامل با همسر ، پرهيز از گمان بد يا سوء ظن ، پرهيز از غيبت ، تهمت ، تفرقه افكني و تعاون و همدلي داشتن و... از جمله مواردي هستند كه به عنوان موضوعات ارتباط اجتماعی در قرآن مطرح شده است .

آنگونه که بررسي مي شود اين نوع ارتباطات به دو محور كلي قابل تقسيم هستند . برخي از اين ارتباطات جنبه مثبت و داراي بار ارزشي بوده و در واقع به نوعي هنجارهاي اجتماعي را شكل مي دهند و دسته ديگر جنبه ضد ارزشي و پايه گذار ارتباطات غلط و نابهنجار درجامعه می شوند .

 می توان مسئله را این گونه طرح کرد که آیا انسان با طبع اولی خود متمدن است و به دیگران می پیوندند تا از آن ها نفع ببرد و متقابلاً سود رساند؛ یا طبعاً متوحش است و با دیگران می جوشد تا فقط از آنان نفع ببرد و به سخن دیگر ، آیا انسان متمدن بالطبع است یا متوحش و مستخدم بالطبع ؛ رفتار انسان با کدام یک از امور پیوند خورده است .

شایان ذکر است که نظام اجتماعی بر مبنای این امور و رفتارها می تواند متفاوت باشد ، به همین جهت بسیاری از دانشمندان به این فکر افتاده اند که با وضع چه قوانینی می توان سلوک راه کمال را برای انسان رسم کرد ، زیرا با اختلاف مبانی زندگی اجتماعی ، نظام های اجتماعی نیز گوناگون می شوند .

با چنین نگرشی در این تحقیق به « گونه شناسی آیات قرآن کریم از منظر ارتباطات اجتماعی » می پردازیم.اما با توجه کثرت آیات قرآن کریم این تحقیق در محدوه بيست مضمون ارتباطی انجام می گیرد.

ضرورت پژوهش

 

بشر  با کسب اطلاع و ایجاد ارتباط است که می تواند به کشف واقعیت ها و روابط بین پدیده ها دست یابد.  انسان در پرتو ارتباط و شناخت می اندیشید و به واقعیت های آفرینش دست می یابد، و بر این اساس نقش تعیین کننده در رسیدن به کمال و سعادت دارد. پر واضح است که یکی از اساسی ترین و استوارترین راه های کسب کمال و خوشبختی و رسیدن به آرامش همراه با بینش، آشنایی با قرآن کریم و بهره گیری از اقیانوس بیکران معارف نورانی آن است.از این رو ضروری است تا به پژوهش درآیات قرآن کریم  بپردازیم. این بررسی و مداقه به ما کمک خواهد کرد تا روابط اجتماعی خود را براساس سفارش وتاکیدات قرآن کریم سامان بخشیم.

 

اهداف پژوهش

هدف اصلی این تحقیق شناسایی و دسته بندی آیات قرآن کریم با رویکرد اجتماعی در محدوده بيست مضمون ارتباطی می باشد. از این رو گونه شناسی آیات قرآن کریم ازمنظر ارتباطات اجتماعی مد نظر است.

اهداف فرعی

- بررسی آیات قرآن کریم از منظر ارتباطات اجتماعی

 - استخراج اهّم اصول ارتباطات اجتماعی درآیات قرآن کریم

 - شناسایی و دسته بندی بیست مضمون ارتباطی مطروحه در آیات قرآن کریم

- شناسایی ودسته بندی الگوهای ارتباطی بهنجار ونابهنجار در قرآن کریم از قبیل صله رحم، نیکی کردن ، تعاون، دروغ، اختلافات، نفاق و مواردی ازاین دست در محدوده بيست مضمون ارتباطی .

سؤالات تحقیق

1- اصول مفاهیم ارتباطی قرآن کریم در چه مضامینی بیان شده است؟

2- آیا مضامین ارتباطی قرآن کریم در قالب معرفی الگوهای رفتاری مشخص ( اعم از بهنجار و نابهنجار ) بیان شده است؟

3 - آیا مضامین ارتباطی قرآن کریم در قالب بیان غیر مستقیم ( داستان و حکایت و تمثیل ) مطرح شده است؟ و آیا قرآن کریم برای ارائه مضامین ارتباطی از شیوه بیان حکایات، سنت ها و ادیان پیشین استفاده نموده است يا اينكه فقط بيان مستقيم به كار برده است؟

4- برای طرح مضامین ارتباطی و نيز برانگیختن دیدگاه مخاطبان، بیشتر آیات قرآن کریم در قالب تبشیر است یا انذار؟

تعاريف عملياتي و واژه های کليدی

بسياري از واژه ها و اصطلاحاتي كه در اين پژوهش مورد تأكيد هستند، تعاريف و کاربردهاي    متکثّر و متفاوتي در اين حوزه دارند.

بنابراين براي هماهنگي و انسجام در ساختار تحقيق, لازم به باز تعريف هستند. از اين رو در اين تحقيق, اصطلاحات زير با اين تعاريف از سوي پژوهشگر مورد استفاده قرار گرفته است .

 

 

 

تعریف و مفهوم اجتماع و جامعه

لفظ «جامعه» ، از لحاظ لغوي ، اسم فاعل مونث از مصدر «جمع» ، به معناي گرد كردن ، فراهم كردن يا آوردن ، و بر هم افزودن است. بنابراين به معناي گردآوردنده ، فراهم كننده يا آورنده ، بر هم افزاينده ، و در برگيرنده خواهد بود . اين واژه عرفاً به معناي «گروه» و علي الخصوص «گروهي از انسان ها» به كار مي رود ، خواه آن گروه از مردم كه دريك روستا، شهر ، استان يا كشور، يا قاره زندگي مي كنند. مثلاً «جامعه ايران» و «جامعه ايراني» ویا «جامعه آفريقا» و «جامعه آفريقايي» و خواه آن گروه از مردم كه داراي يك دين يا مذهب اند. مانند «جامعه مسيحيان» و «جامعه كاتوليكها» و خواه گروهي كه حرفه و شغل واحدي دارند. ازقبیل«جامعه معلمان» و «جامعه ورزشکاران» و خواه بالاخره همه انسان هايي كه بر روي زمين به سر مي برند ، «جامعه بشري» يا «جامعه بشريت» راتشکیل می دهند . به طور كلي ، مي توان گفت كه در هر موردي كه بتوان براي گروهي از مردم «وجه جامع» و «جهت وحدتي» اعتبار كرد اطلاق لفظ «جامعه» بر آن گروه رواست. چه گروه یک مجموعه كوچك باشد و چه گروه انسان هايي كه از بدو خلقت تا كنون پديد آمده اند و از ميان رفته اند،به معاني لغوبي و عرفي «جامعه» محسوب می شوند.

«اجتماع» در اصطلاح جامعه شناسان و فيلسوفان اين فن ، هيئت و تركيبي است از اشخاص موجود ؛ اما جامعه به وضع و حالت انسان ها يا حيواناتي گفته مي شود كه بر پايه قانوني مشترك زندگي كنند .

لوكرس مي گويد كه جامعه يك ابداع انساني است و هابز معتقد است كه جامعه نتيجه قراردادي است كه بر اثر جنگ دائمي پديد آمده است . خواجه نصير طوسي در تعريف جامعه مي گويد كه چون هر مركبي حكمي و خاصيتي و هيئتي دارد كه بدان متخصص و متفرد مي گردد و اجزايش با او در آن مشاركت ندارند ، جمع اشخاص انساني نيز از روي تاليف و تركيب ، حكمي و هيئتي و خاصيتي دارد ؛ به خلاف آنچه در هر شخص موجود است و چون افعال ارادي انسان به خير و شر قسمت مي شود ، به تبع آن ، جوامع انساني به دو قسمت مي گردد .(جامعه در قرآن، جوادی آملی)

با توجه به تبيين معناي جامعه و اجتماع تا اندازه اي روشن شد كه اين دو اصطلاح مفهوم واحدي ندارند . هر چند در عرف عام بنا به تسامح ، تفاوتي ميان آن دو نیست و در بسياري از موارد به گفتار و نوشتار ، آن دو را به جاي هم به كار مي برند ؛ اما با دقت علمي بايد ميان آنها فرق هايي قایل شد .

تعریف و مفهوم ارتباط

 براي ارتباط تعاريف زيادي كتاب هاي مختلف آمده است كه به برخي از آنان اشاره مي گردد . شايد «ارسطو فيلسوف يوناني ، اولين انديشمندي است باشد كه 2300 سال پيش نخستين بار در زمينه ارتباط سخن گفت » او در كتاب مطالعه معاني بيان كه معمولاً آن را مترادف ارتباط مي دانند.  در تعريف ارتباط مي نويسد :

ارتباط عبارت است از جست و جو براي دست يافتن به كليه وسايل و امكانات موجود براي ترغيب و امتناع ديگران .» (ارتباط شناسي ، مهدي محسنيان راد)

شايد بسياري از تعاريف كه براي ارتباط ارائه شده تا حدودي از تعريف ارسطو سرچشمه گرفته باشد ، تعريف ديگر از ارتباط است كه توسط ويلبر شرام در كتاب فراگرد و تاثير ارتباط جمعي مي گويد :

در فراگرد ارتباط به طور كلي ما مي خواهيم با گيرنده پيام خود در يك مورد و مسئله معين همانندي (اشتراك فكر) ايجاد كنيم . (ارتباط شناسي، مهدي محسنيان راد)

گروهي از انديشمندان ارتباط در تعاريفي كه ارائه داده اند ، مسئله ترغيب و امتناع يا همانندي اشتراك فكر را با ابعاد گسترده تر و به صورت تاثير  مطرح كرده اند . باتوجه به اين موضع مي توان به تاثير آيات قرآن کریم در امتناع و ترغيب انسان به فرمانبري از خداوند متعال پي برد.


 

انواع ارتباطات اجتماعي (جامعه شناسي ارتباطات ، دكتر ساروخاني)

1- ارتباط مستقيم : ارتباطي بدون واسطه بين انسان ها و بدون نياز به فرد يا وسايل ارتباط جمعي

2- ارتباط ملي و جهاني : با در نظر گرفتن محدوده ارتباطات (درون مرزي با فراتر از آن)

3- ارتباط احساس برانگيز در فرآيند ارتباط، حالات احساسي گونه منتقل مي شوند و همبستگي اجتماعي و آمادگي رواني مشترك پديد مي آورند.

4- ارتباط معطوف به هدف : نوعي خاص از ارتباط است كه در آن برقرار كننده ارتباط هدف خاصي و از پيش تعيين شده ي را دنبال مي كند.

5- ارتباط بازتابي : در اين نوع ارتباط هدفي از پيش تعيين شده وجود ندارد و فرد يا افراد بدون هيچ آگاهي در جريان ارتباط قرار مي گيرند . از نمونه هاي بارز آن انبوه خلق است .

6- ارتباط اجتماعي : ارتباط بين چند نفر كه نشانه ها يا نمادهايي كه حامل پيام بين آنها وجود دارد.

 7- فرا ارتباط : نوعي ارتباط كه قواعد ارتباط يا ارتباط هاي بعدي را مشخص مي كند .

8- ارتباط حركتي : ارتباطي است غير كلامي و از طريق حركات بدني انجام مي شود كه به زبان بدن مشهور است .

 

انواع ارتباطات انسان (تكامل اجتماعي انسان و كتاب نبوت ، استاد مطهري)

در اين مدل محور اساسي فرد است كه رابطه سه گانه اي دارد .

1- ارتباط با خود : ارتباط فرد با خويشتن كه به حالات روحي و رواني فرد با خود تاكيد دارد .

2- ارتباط با خدا : انسان موجودي است كه بر اساس فطرت و سرشت خود ميل به كمال و قدرت بي انتها دارد . ميل به خدا باوري و پرستش و از عوامل بسيار موثر در چنين ارتباطي است .

3- ارتباط با ديگران : انسان موجودي اجتماعي است و حيات او به ارتباط با ديگران وابسته است آنچه اهميت دارد روابط بين انسان ها چگونه است ؟

انواع ارتباطات( ارتباطات انساني ، دكتر علي اكبر فرهنگي)

1- ارتباط با خود : هر يك از ما ابتدا با خود ارتباط برقرار مي سازيم و آن عبارت است از اينكه جريان تفهيم و تفاهم را در درون خود انجام مي دهيم ، كه يك نوع ارتباط دروني است . ارتباط با خود در برگيرنده مشكلات دروني ، يا حل تعارضات دروني فرد است .

2- ارتباط با ديگران : فراگرد تفهيم و تفاهم بين يك شخص و انسانهاي ديگر ، حداقل يك نفر ديگر است .

3- ارتباط جمعي يا عمومي : نوعي ارتباط است كه بر اساس آن فرد با تعداد كثيري از انسانهاي ديگر ارتباط بر قرار مي كند .

در مقايسه انواع ارتباطات ارائه شده ، مي بينيم ارتباط فرد با ديگران یا اجتماع پیرامون خود از مشترکات اين مدل ها مي باشد، كه در واقع همان ارتباط اجتماعي فرد به شمار مي رود .

از این رو آنچه دراین تحقيق مد نظر است ارتباطات از نوع اجتماعي است . كه انسان با ايجاد ارتباطات انساني آن را محقق مي نمايد . از اين رو ارتباطات انساني و اجتماعي مورد نظر مي باشد

اساسی ترین، مهم ترین و پایدارترین و ماندگارترین تأثیری که یک فرد می تواند در جامعه ای داشته باشد و به وسیله آن زندگی روانی و انسانی افراد آن جامعه ، نه زندگی زیستی و حیوانی آنان ، را متحول سازد تأثیر در جهانبینی و ارزش گذاری آن جامعه ، یا به تعبیری دیگر تأثیر در باور آن جامعه ، است . تأثیر انبیاء الهی صلوات الله و سلامه علیهم اجمعین در جامعه ها از این نوع بوده است ؛ و جانشینان و پیروان آنان نیز باید فعالیت هایشان را متوجه به این جهت و متمرکز در این کانون کنند .

با چنین نگرشی در این تحقیق به « بررسی آیات قرآن کریم از منظر ارتباطات اجتماعی » می پردازیم. تا از سر چشمه زلال آن کام عطشناک مان را سیراب نماییم. زندگی در سایه قرآن سعادت وسرافرازی را به ارمغان می آورد.

 

 

 

 

مطالعات نظری

  فصل دوم

 

 

مقدمه

«ارتباط» و «اطلاع» دو پديده اي هستند كه از ديرباز و با آغاز آفرينش انسان با او همراه بوده است. بشر با كسب اطلاع و ايجاد ارتباط است كه مي تواند به كشف واقعيت ها و روابط پديده ها دست يابد .

نظريه هاي مربوط به نقش هاي اجتماعي و كاركردهاي ارتباطات تاثيرهاي خاص به جا گذاشتند تعريف و طبقه بندي دقيق نقش هاي اجتماعي ارتباطات ، براي نخستين بار از سوي هارولدلاسول محقق معروف آمريكايي در مقاله اي كه در سال 1948 در اين باره نوشت صورت گرفت . وي در اين مقاله ، سه نقش اساسي نظارت بر محيط ، ايجاد و توسعه همبستگي هاي اجتماعي و انتقال ميراث فرهنگي ، براي وسايل ارتباط جمعي در نظر گرفت .ارتباطات انسانی ، علی اکبر فرهنگی

براساس توجه خاصي كه در مطالعات اجتماعي و ارتباطات اجتماعي به «دريافت كنندگان پيام»شده است . مي توان به ضرورت و اهميت نزول قرآن کریم به عنوان كتاب انسان ساز و راهنماي بشر پي برد، کتابی که تمام آیات شریفه آن سراسر پیام الهی به دریافت کنند گان یعنی توده های انسانی است.براي آنكه بتوانيم به سوال مورد نظر در اين تحقيق پاسخ دهيم ، ضروری است تا از مفهوم علمي ارتباطات انساني تعريف عملياتي داشته باشیم ازاین رو نيازمند تعريف ارتباطات يا چيستي ارتباط هستيم .

مطالعات ارتباطي يكي از شاخه هاي جوان علوم اجتماعي معاصر جهان به شمار مي رود . در شرايط تازه جهان و به ویژه در  كشورهاي در حال توسعه ، نگاه اغلب متخصصان و اندیشمندان حوزه ارتباطات معطوف به فراگرد ارتباط است. و در اين ديدگاه متغيرهاي گوناگون موثر در اين فراگرد از قبيل تصويرهاي .............................

 

 

................

 

جامعه گرايي از ديدگاه عقلي

آنگونه که بیان شد، بسياري از جامعه شناسان معتقدند كه با اجتماع افراد انساني ، مركبي حقيقي ، به نام «جامعه» ، پديد مي آيد كه طبعاً آثار و خواصي دارد كه در هيچ يك از موجودات دیگرقابل مشاهده نيست . به عبارت ديگر ، انسان ها وقتي گردهم مي آيند ، تا زندگي اجتماعي را آغاز كنند و كارهاي جمعي و عوائد و منافع آن كارها را در ميان خود تقسيم كنند ، «ماده» اي مي شوند براي يك «صورت» جديد به اسم «جامعه» . پس وحدت جامعه ، اعتباري نيست ، بلكه كاملاً حقيقي است .

انسان ها بر اثر زندگي اجتماعي واجد يك سلسله باورها ، احساسات ، شيوه هاي قومي ، رسوم اخلاقي ، ميثاق هاي اجتماعي ، تشريفات، و شعاير مشترك و يكسان مي شوند . اين اعتقادات ، عواطف ، و افعال و انفعالات واحد دال بر وجود يك روح جمعي واحد است كه همه افراد را تحت تسخير و تصرف خود دارد . و همين روح جمعي ملاك وجود حقيقي براي جامعه مي باشد.

در زندگي اجتماعي ، هر فرد ، وقتي كه وظيفه فرزندي يا همسري يا شهروندي را انجام مي دهد ، يا تعهدات خود را به جاي مي آورد ، يا هر كار اجتماعي ديگري را مي كند تكاليفي را اجرا مي كند كه در خارج از او در قوانين و آداب و رسوم ، وجود يافته و تعيين شده اند . هر چند ممكن است كه اين تكاليف با آراء وامیال و عواطف و احساسات خود او نيز مخالفت داشته باشند ، ولي با اين همه ، واقعيتي عيني و خارجي (يعني خارج از خود فرد) دارند ، زيرا خود فرد نيست كه آنها را ساخته و پرداخته است ، بلكه آنها را از راه تعليم و تربيت ، دريافت داشته است . به طوریکه  بارها اتفاق مي افتد كه هر يك از اعضاي اجتماع از جزئيات تكاليفي كه بر ذمه دارد بي خبر است ، و براي آگاهي از آنها بايد به مجموعه قوانين و مفسران موثق و معتبر آنها رجوع كند . باورها و آيين هاي ديني نيز چنين اند ، يعني فرد همين كه به دنيا بيايد آنها را حاضر و آماده مي يابد . وجود تكاليف و الزام

- 1- روش تحقيق :

 

در پژوهش حاضر، به منظور پاسخگويي به سؤال هاي اساسي تحقيق، از روش « پژوهش اسنادی و با استفاده از تکنیک تحلیل محتوا» است.

در اين راستا، ابتدا آیات قرآن کریم مورد مطالعه و بررسی قرار گرفت. در مرحله بعد  با توجه به كتاب هاي موجود در آرشيو كتابخانه سازمان پژوهش وبرنامه ريزي آموزشي و گروه های درسی دينی و قرآن دفتر برنامه ريزی وتاليف کتب درسی از زوايا و جنبه هاي مورد نظر در سوال هاي پژوهش، بررسي ، توصيف و سپس بر اساس نتايج به دست آمده وضعيت مطلوب ترسيم شده است.

 

3-2- جامعه آماري مورد پژوهش

 

جامعه آماري اين پژوهش, کليه آیات قرآن کریم در محدوده بیست مضمون ارتباطی است و از روش تمام شمارشی استفاده می شود.

توضيح : لازم به ذكر است پژوهشگر در حين انجام پژوهش به اين نتيجه رسيده است که با توجه به پيوستگی موضوعات و ارتباط مطالب از نظر طولی و برای روشن شدن هرچه بيش تر زوايای تحقيق, به ناچار بايد به چارچوب کلی و اصول حاکم بر ارتباطات اجتماعی از منظر قرآن کریم نیز بپردازد. از اين رو می توان جامعه آماری مورد پژوهش را به بیست مضمون ارتباطی و ده اصل حاکم بر ارتباطات اجتماعی از منظر قرآن کریم تعميم داد.

 

3-3- حجم نمونه

نمونه آماری در اين تحقيق, مدل جامعه آماری است.

 

3-4- ابزار جمع آوري اطلاعات  

 

در اين تحقيق از مطالعات کتابخانه اي استفاده شده است. و به منظور جمع آوري اطلاعات مورد نياز, از طريق يادداشت برداري و تجزيه و تحليل آیات قرآن کریم انجام شده است. فهرست منابع و مآخذ در انتهاي پژوهش آمده است. هم چنين برای جمع آوري اطلاعات به کتابخانه های مختلف مراجعه شده است.

 

3- 5- روش تجزيه و تحليل داده ها

 

در اين تحقيق, براي تجزيه وتحليل داده هاي حاصل از پژوهش، از روش اسنادی استفاده شده است؛ در اين راستا, ملاک های تجزيه وتحليل شامل مضامین ارتباطی قرآن کریم و اصول ارتباطات در قرآن کریم است. ................................

 

...........................

 

 

 

ات اجتماعي و باورها و آيين هاي ديني و مذهبي پيش از وجود يافتن فرد به معناي وجود آنها در خارج از وجود اوست . به تعبير ديگر اگر آنها پيش از فرد وجود داشته اند براي اين است كه در بيرون از فرد ، موجود بوده اند . چون اين استدلال را درباره هر يك از اعضاي اجتماع مي توان تكرار كرد ، نتيجه مي گيريم كه اين گونه امور نه تنها در خارج از يك فرد بلكه در خارج از همه افراد وجود دارند . پس اين شيوه هاي عمل ، انديشه و احساس داراي اين خاصيت شايان توجه اند كه در بيرون از شعورهاي فردي اعضاي جامعه وجود دارند .

بر این اساس «جامعه» موجودي است حقيقي كه مركب است از همين راه و رسم هاي عمل ، انديشه و احساس كه همگي در بيرون از افراد اجتماع اند . جامعه در قرآن، جوادی آملی

در زندگي اجتماعي ، فرد هميشه خود را با فشار و نيرويي مواجه مي يابد كه ناظر و مهاركننده اوست و چارچوبي نسبتاً پايدار و محدود كننده براي كردار او فراهم مي كند . اين قدرت خود را ، علي رغم ميل فرد ، بر وي تحميل مي كند . اگر كسي بخواهد احكام حقوقي جامعه را زير پا بگذارد ، قدرت مزبور بر ضد او واكنش نشان ميدهد. اگر فرصتي باشد مانع عمل وي مي شود ؛ و اگر عمل را مرتكب شده باشد يا آن را فسخ مي كند و صورت طبيعي و مقبول آن را جایگزین آن مي سازد.

نشانه مهم هر شي ء عينيت خارجي آن است كه با حكم اراده نمي توان آن را تغيير داد . «جامعه» هم داراي چنين خاصيتي است ، يعني اراده موجب تغييري در آن نمي شود ، بلكه برعكس جامعه است كه سبب تغيير اراده ما مي ................................

 

 

 

 

مقدمه

يافته های پژوهش به صورت تجزيه وتحليل داده ها به عنوان يک فرايندی از روش علمی،يکی از پايه های اساسی هر مطالعه پژوهشی است, که از طريق آن کل فرايند پژوهشی، از انتخاب مسأله تا دسترسی به يک نتيجه هدايت می شود. پژوهشگر برای پاسخ گويي به مسأله تدوين شده و يا تصميم گيری در مورد رد يا تأييد فرضيه ای که صورت بندی کرده است،به بيان نتيجه پژوهش می پردازد.

در اين فصل داده های تجربی تبديل به داده های آماری شده، در هر یک از پرسش ها واهداف تحقیق مورد تجزيه و تحليل قرار می گيرد. مقصود از تجزيه و تحليل يعنی دسته بندی، مرتب کردن و خلاصه کردن داده ها به منظور دست يابی به جواب پرسش های پژوهش. به بيان ديگر در تجزيه و تحليل, مجموعه های وسيع و پيچيده و حتی غير قابل درک داده ها, به واحد ها, الگوها و شاخص های قابل درک و مشاهده در مسائل پژوهشی تبديل می شود.

به طور کلی تجزيه و تحليل به منظور تنظيم و خلاصه کردن داده ها به صورت اطلاعاتی روشن, خوانا, مستدل و تفسير پذير به کار می رود, به گونه ای که بتوان روابط موجود در مسائل پژوهشی را کشف, بررسی و آزمون نمود.

در اين پژوهش, تجزيه و تحليل يافته های تحقيق, مشتمل بر دو بخش زير است :

 

الف - توصيف يافته های پژوهش

ب - بررسی و تحليل سؤال های پژوهش

 

 

 

 

 

 

 

الف- توصيف يافته های پژوهش

 

این بخش از پژوهش به پرسش ها و موضوعات مطرح در سوالات تحقیق پرداخته است.

و با بیان نمونه هایی از آیات قرآن کریم به پرسش های تحقیق مبنی براهّم اصول ارتباطات اجتماعی، الگوهای به هنجار و نا به هنجار از منظر قرآن کریم پاسخ داده است.

 براساس بررسی های صورت گرفته در انتخاب اصول باتوجه به وسعت موضوعات و هم پوشانی آنان در عرصه ارتباطات اجتماعی از منظر آیات شریفه قرآن کریم، ازاین رو اُمهّات اصول حاکم بر روابط اجتماعی بین انسان ها در ده محور استخراج شده است.

پس ازبیان اصول حاکم بر ارتباطات اجتماعی به پاسخ یکی دیگر از سوالات پژوهش مبنی بر الگو های به هنجار و نا به هنجار در ارتباط بین افراد جامعه پرداخته شده است. الگوهای به هنجار در واقع علل و فلسفه ایجاد رابطه بین افراد جامعه را بیان می کند و الگوهای نا به هنجار  عوامل آسیب رسان و موانع بر قراری ارتباطات سودمند اجتماعی را معرفی می نماید. بر اساس هدف اصلی پژوهش که انتخاب موضوعات در محدود بیست کلید واژه ارتباطی ازمنظر آیات قرآن کریم است از این رو در دوبخش جداگانه ده الگوی به هنجار وده الگوی ناهنجار معرفی شده است. تا در مجموع بیست مضمون ارتباطی از قرآن کریم را تشکیل دهند.

 

 

ب بررسی سؤالات تحقیق

 توجه به جامعه يك ركن مهم در ارتباطات اجتماعی است و كمتر مساله‏اى است كه در قرآن کریم به اهميت عدالت باشد ، زيرا مساله عدل همانند مساله توحيد در تمام اصول و فروع اسلام ريشه دوانده است ، يعنى همانطور كه هيچ يك از مسائل عقيده‏اى و عملى ، فردى و اجتماعى ، اخلاقى و حقوقى ، از حقيقت توحيد و يگانگى جدا نيست ، هم چنين هيچ يك از آنها را خالى از روح عدل نخواهيم يافت.

به همين دليل در مباحث اجتماعى اسلام روى هيچ اصلى به اندازه عدالت تكيه نشده است.

اما آنچه بايد كاملا به آن توجه داشت اين است كه اسلام تنها توصيه به عدالت نمى‏كند بلكه مهم تر از آن اجراى عدالت است ، خواندن اين آيات و روايات تنها بر فراز منابر و يا نوشتن در كتب ، و يا گفتن آنها در لابلاى سخنراني ها به تنهائى درد بى‏عدالتى و تبعيض و فساد اجتماعى را در جامعه اسلامى درمان نمى‏كند ، بلكه آن روز عظمت اين دستورها آشكار مى‏گردد كه در متن زندگى مسلمانان پياده شود.

 

1- اصول مفاهیم ارتباطی قرآن کریم در چه مضامینی بیان شده است؟

2- آیا مضامین ارتباطی قرآن کریم در قالب معرفی الگوهای رفتاری مشخص ( اعم از بهنجار و نابهنجار ) بیان شده است؟

3 - آیا مضامین ارتباطی قرآن کریم در قالب بیان غیر مستقیم ( داستان و حکایت و تمثیل ) مطرح شده است؟ و آیا قرآن کریم برای ارائه مضامین ارتباطی از شیوه بیان حکایات، سنت ها و ادیان پیشین استفاده نموده است يا اينكه فقط بيان مستقيم به كار برده است؟

4- برای طرح مضامین ارتباطی و نيز برانگیختن دیدگاه مخاطبان، بیشتر آیات قرآن کریم در قالب تبشیر است یا انذار؟

ب-1 – بررسی سؤال اول تحقیق

 

سؤال 1- اصول مفاهیم ارتباطی قرآن کریم در چه مضامینی بیان شده است؟

برخی از مهم ترین اصول در ارتباطات اجتماعی از منظر قرآن کریم

1-            عدالت ( رابطه عادلانه)

 

2-            احسان و محبت

 

3-            ادب و احترام متقابل ( رابطه مؤدبانه)

 

4-            صبر ( رابطه صبورانه)

 

5-            صداقت ( رابطه صادقانه)

 

6-            تواضع واخلاص ( رابطه متواضعانه)

 

7-            قانون و منطق ( رابطه قانون مندانه)

 

8-            عزت، حکمت و مصلحت (رابطه عزت مندانه)

 

9-            آگاهی و عقلانی (رابطه آگاهانه و عاقلانه)

 

10-       رعایت حدود شرعی

 

 

 

تبیین اصول ده گانه

 

بی شک ارتباط انسانها با یکدیگر نمی تواند بی حساب وقائده باشد زیرا انسان بطور فطری ، طبیعی و تجربی به مرور زمان به نوع رابطه خود با دیگران چارچوب می دهد.و براین اساس به این باور می رسد که ارتباط خود با دیگران را چگونه سامان بخشد.امّااز آنجاکه قرآن کریم برای هدایت انسانها آمده است از این رو با تدبر درآن می توان راه های استوار در زندگی اجتماعی وارتباطات اجتماعی را یافت و از آزمون و خطا مصونیت یابد. به همین منظور به تبیین اصول حاکم بر ارتباطات اجتماعی می پر دازیم.

 

اصل اول

عدالت

 

نمونه 1-  إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الاحْسنِ وَ إِيتَاى ذِى الْقُرْبى وَ يَنْهَى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنكرِ وَ الْبَغْىِ  يَعِظكُمْ لَعَلَّكمْ تَذَكَّرُونَ(90) نحل

« خداوند فرمان به عدل و احسان و بخشش به نزديكان مى‏دهد ، و از فحشاء و منكر و ظلم و ستم نهى مى‏كند ، خداوند به شما اندرز مى‏دهد شايد متذكر شويد .»

 

جامع‏ترين برنامه اجتماعى

در اين آيه نمونه‏اى از جامع ترين تعليمات اسلام در زمينه مسائل اجتماعى ، و انسانى و اخلاقى بيان شده است .

در این آيه به پنج اصل مهم كه سه اصل آن جنبه مثبت و دو اصل دیگر جنبه منفى دارد ، ديده مى‏شود ...........................

 

 

الگوی دوم

ارتباط با خویشا وندان

 

نمونه1- ... لَّيْس الْبرَّ أَن تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشرِقِ وَ الْمَغْرِبِ وَ لَكِنَّ الْبرَّ مَنْ ءَامَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الاَخِرِ وَ الْمَلَئكةِ وَ الْكِتَبِ وَ النَّبِيِّينَ وَ ءَاتى الْمَالَ عَلى حُبِّهِ ذَوِى الْقُرْبى وَ الْيَتَمَى وَ الْمَسكِينَ وَ ابْنَ السبِيلِ وَ السائلِينَ وَ فى الرِّقَابِ وَ أَقَامَ الصلَوةَ وَ ءَاتى الزَّكَوةَ وَ الْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَهَدُوا  وَ الصبرِينَ فى الْبَأْساءِ وَ الضرَّاءِ وَ حِينَ الْبَأْسِ  أُولَئك الَّذِينَ صدَقُوا  وَ أُولَئك هُمُ الْمُتَّقُونَ(177) بقره

«نيكى ( تنها ) اين نيست ( كه به هنگام نماز ) صورت خود را به سوى مشرق و مغرب كنيد ( و تمام گفتگوى شما از مساله قبله و تغيير قبله باشد و همه وقت خود را مصروف آن سازيد ) بلكه نيكى ( و نيكوكار ) كسانى هستند كه به خدا و روز رستاخيز و فرشتگان و كتاب آسمانى و پيامبران ايمان آورده‏اند ، و مال ( خود ) را با علاقه‏اى كه به آن دارند به خويشاوندان و يتيمان و مسكينان و واماندگان در راه و سائلان و بردگان انفاق مى‏كنند ، نماز را بر پا مى‏دارند ، و زكات را مى‏پردازند و به عهد خود - به هنگامى كه عهد بستند - وفا مى‏كنند ، در برابر محروميت ها و بيماري ها ، و در ميدان جنگ استقامت به خرج مى‏دهند ، اينها كسانى هستند كه راست مى‏گويند ( و گفتار و رفتار و اعتقادشان هماهنگ است ) و اينها هستند پرهيزگاران .»

 

 نیکی به خویشاوندان 

آيه سخن خود را  خطاب به کسانی بیان می کند که از ارتباط و نیکی به خویشاوندان غافلند ، و می فرماید : نيكى تنها اين نيست كه به هنگام نماز صورت خود را به سوى شرق و غرب كنيد و تمام وقت خود را صرف اين مساله نمائيد ( ليس البر ان تولوا وجوهكم قبل المشرق و المغرب ) .

بر ( بر وزن ضد ) در اصل به معنى توسعه است ، سپس در معنى نيكي ها و خوبي ها و احسان ، به كار رفته است ، زيرا اين كارها در وجود انسان محدود نمى‏شود و گسترش مى‏يابد و به ديگران مى‏رسد و آنها نيز بهره‏مند مى‏شوند .

و بر ( بر وزن نر ) جنبه وصفى دارد و به معنى شخص نيكوكار است ، در اصل به معنى بيابان و مكان وسيع مى‏باشد ، و از آنجا كه نيكوكاران روحى وسيع و گسترده دارند اين واژه بر آنها اطلاق مى‏شود .

 

ِنمونه 2- يَسئَلُونَك عَنِ الأَنفَالِ  قُلِ الأَنفَالُ للَّهِ وَ الرَّسولِ  فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ أَصلِحُوا ذَات بَيْنِكمْ  وَ أَطِيعُوا اللَّهَ وَ رَسولَهُ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ(1) انفال

 

اصلاح ذات البين و ايجاد تفاهم

اصولا اصلاح ذات البين و ايجاد تفاهم و زدودن كدورت ها و دشمني ها و تبديل آن به صميميت و دوستى ، يكى از مهم ترين برنامه‏هاى اسلامى است .

ذات به معنى خلقت و بنيه و اساس چيزى است ، و بين به معنى حالت ارتباطى و پيوند ميان دو شخص يا دو چيز است ، بنابر اين اصلاح ذات البين به معنى اصلاح اساس ارتباطات و تقويت و تحكيم پيوندها و از ميان بردن عوامل و اسباب تفرقه و نفاق است .

در تعليمات اسلامى به اندازه‏اى به اين موضوع اهميت داده شده كه به عنوان يكى از برترين عبادات معرفى گرديده است.

علت اين همه تاكيد در زمينه مساله ارتباط با خویشاوندان در اجتماع با كمى دقت روشن مى‏شود زيرا عظمت و توانایى و قدرت و سربلندى يك ملت ، جز در سايه تفاهم و تعاون ممكن نيست . اگر مشاجره‏ها ،اختلافات كوچك اصلاح نشود ، ريشه عداوت و دشمنى تدريجا در دل ها نفوذ مى‏كند ، و يك ملت متحد را به جمعى پراكنده مبدل مى‏سازد ، جمعى آسيب‏پذير ، ضعيف و ناتوان و زبون در مقابل هر حادثه و هر دشمن ، و حتى ميان چنين جمعيتى بسيارى از مسائل اصولى اسلام همانند نماز و روزه و يا اصل موجوديت قرآن به خطر خواهد افتاد .

به همين دليل بعضى از مراحل اصلاح ذات البين شرعا واجب و حتى استفاده از امكانات بيت المال براى تحقق بخشيدن آن مجاز است و بعضى از مراحل آن كه با سرنوشت مسلمانان زياد تماس ندارد مستحب مؤكد است.

 

 

 

 

 

 

 

الگوی سوم

تعاون درامور پسندیده

 

نمونه 1- ...وَ تَعَاوَنُوا عَلى الْبرِّ وَ التَّقْوَى  وَ لا تَعَاوَنُوا عَلى الاثْمِ وَ الْعُدْوَنِ... مائده 2

«در راه نيكى و پرهيزگارى با هم تعاون كنيد و ( هرگز ) در راه گناه و تعدى همكارى ننمائيد.»

آنچه در آيه فوق در زمينه تعاون آمده يك اصل كلى اسلامى است كه سراسر مسائل اجتماعى و حقوقى و اخلاقى و سياسى را در بر مي گيرد ، طبق اين اصل مسلمانان موظفند در كارهاى نيك تعاون و همكارى كنند ولى همكارى در اهداف باطل و اعمال نادرست و ظلم و ستم ، مطلقا ممنوع است ، هر چند مرتكب آن دوست نزديك يا برادر انسان باشد .

نمونه2- مَّن ذَا الَّذِى يُقْرِض اللَّهَ قَرْضاً حَسناً فَيُضعِفَهُ لَهُ وَ لَهُ أَجْرٌ كَرِيمٌ(11)حدید

کیست که به خدا وام نیکو دهد تا خداوند آن را برای او چندین برابر کند؟ و برای او پاداش پر ارزشی است؟

 در این آيه تعبير از همه حساس تر است . خدا را وام گيرنده ، و انسان ها را وام دهنده مى‏شمرد ، وامى كه مساله تحريم ربا در آن راه ندارد و چندين برابر تا هزاران برابر در مقابل آن پرداخته مى‏شود ، اضافه بر پاداش عظيمى كه در هيچ انديشه‏اى نمى‏گنجد ! اينها همه براى اين است كه بينش هاى انحرافى و انگيزه‏هاى حرص و آز و حسد و خودخواهى و طول امل را كه مانع از انفاق است از ميان ببرد ، و جامعه‏اى بر اساس پيوندهاى عاطفى و روح اجتماعى و تعاون عميق بسازد .

 


 

الگوی چهارم   

 

ایجاد پیوند دوستی، هم دلی (وحدت مطلوب)

 

نمونه 1- ...وَ لا تَكُونُوا كالَّذِينَ تَفَرَّقُوا وَ اخْتَلَفُوا مِن بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْبَيِّنَت  وَ أُولَئك لَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ(105)ال عمران

 

«و مانند كسانى نباشيد كه پراكنده شدند و اختلاف كردند ( آنهم ) پس از آنكه نشانه‏هاى روشن ( پروردگار ) به آنان رسيد ، و آنها عذاب عظيمى دارند.»

در اين آيه بحث در پيرامون مسئله اتحاد و پرهيز از تفرقه و نفاق در روابط انسانی واجتماعی است ، اين آيه مسلمانان را از اينكه همانند اقوام پيشين ، هم چون يهود و نصارى ، راه تفرقه و اختلاف را پيش گيرند و عذاب عظيم براى خود بخرند برحذر مى‏دارد ، و در حقيقت آنها را به مطالعه تاريخ پيشينيان ، وسرنوشت دردناك آنها پس از اختلاف و تفرقه دعوت مى‏كند .

 

نمونه2 - وَ اعْتَصِمُوا بحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً وَ لا تَفَرَّقُوا  وَ اذْكُرُوا نِعْمَت اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّف بَينَ قُلُوبِكُمْ فَأَصبَحْتُم بِنِعْمَتِهِ إِخْوَاناً وَ كُنتُمْ عَلى شفَا حُفْرَةٍ مِّنَ النَّارِ فَأَنقَذَكُم مِّنهَا  كَذَلِك يُبَينُ اللَّهُ لَكُمْ ءَايَتِهِ لَعَلَّكمْ تهْتَدُونَ(103) ال عمران

«و همگى به وسيله ریسمان(هدایت) خدا چنگ زنید و متفرق نشويد و نعمت خدا بر خويشتن را بياد آريد ، بياد آريد كه با يكديگر دشمن بوديد و او بين دل هايتان الفت برقرار كرد و در نتيجه نعمت او برادر شديد .

و در حالى كه بر لبه پرتگاه آتش بوديد ، او شما را از آن پرتگاه نجات داد .خداى تعالى اين چنين آيات خود را برايتان بيان مى‏كند تا شايد راه پيدا كنيد.»

 

يكى از موفقيت هاى بزرگ پيغمبر (ص) پس از هجرت به مدينه ، اين بود كه بوسيله اسلام صلح و صفا در ميان آن دو ايجاد كرد ، و با اتحاد آنها جبهه نيرومندى در مدينه بوجود آمد .

اما از آنجا كه ريشه‏هاى اختلاف فوق العاده زياد و نيرومند ، و اتحاد تازه و جوان بود گاه بيگاه ، بر اثر عواملى ، اختلافات فراموش شده شعله‏ور مى‏شد ، كه بزودى در پرتو تعليمات اسلام و تدبير پيامبر (ص) خاموش مى‏گشت .

 

دعوت به سوى اتحاد

و اعتصموا بحبل الله جميعا و لا تفرقوا : در اين آيه بحث نهائى كه همان مسئله اتحاد و مبارزه با هر گونه تفرقه باشد مطرح شده و مى‏فرمايد : همگى به ريسمان الهى چنگ بزنيد ، و از هم پراكنده نشويد .

در باره اينكه منظور از حبل الله ( ريسمان الهى ) چيست ؟ مفسران احتمالات مختلفى ذكر كرده‏اند ، بعضى مى‏گويند منظور از آن قرآن است ، و بعضى مى‏گويند اسلام ، و بعضى ديگر گفته‏اند منظور خاندان پيامبر و ائمه معصومين هستند .

منظور از ريسمان الهى هر گونه وسيله ارتباط با ذات پاك خداوند است ، خواه اين وسيله ، اسلام باشد ، يا قرآن ، يا پيامبر و اهل بيت او ، و به عبارت ديگر تمام آنچه گفته شد ، در مفهوم وسيع ارتباط با خدا كه از معنى حبل الله استفاده مى‏شود ، جمع است .

تعبير به حبل الله براى چيست ؟ نكته جالب اينكه تعبير از اين امور به حبل الله در واقع اشاره به يك حقيقت است ، كه انسان در شرائط عادى و بدون داشتن مربى و راهنما ، در قعر دره طبيعت ، و چاه تاريك غرائز سركش ، و جهل و نادانى باقى خواهد ماند .

و براى نجات از اين دره و برآمدن از اين چاه نياز به رشته و ريسمان محكمى دارد كه به آن چنگ بزند و بيرون آيد ، اين رشته محكم همان ارتباط با خدا از طريق قرآن و آورنده قرآن و جانشينان واقعى او مى‏باشد ، كه مردم را از سطوح پائين و پست بالا برده و به آسمان تكامل معنوى و مادى مى‏رسانند .

 

پرهیز از دشمنی و دعوت به وحدت

و اذكروا نعمة الله عليكم اذ كنتم اعداء فالف بين قلوبكم فاصبحتم بنعمته اخوانا سپس قرآن بنعمت بزرگ اتحاد و برادرى اشاره كرده و مسلمانان را بتفكر در وضع اندوهبار گذشته ، و مقايسه آن پراكندگى با اين وحدت دعوت مى‏كند ، و مى‏گويد : فراموش نكنيد كه در گذشته چگونه با هم دشمن بوديد ولى خداوند در پرتو اسلام و ايمان دلهاى شما را به هم مربوط ساخت ، و شما دشمنان ديروز ، برادران امروز شديد و جالب توجه اينكه كلمه نعمت را دو بار در اين جمله تكرار كرده و به اين طريق اهميت موهبت اتفاق و برادرى را گوش زد مى‏كند .

نكته ديگر اينكه مسئله تاليف قلوب مؤمنان را به خود نسبت داده ، مى‏گويد : خدا در ميان دلهاى شما الفت ايجاد كرد و با اين تعبير ، اشاره به يك معجزه اجتماعى اسلام شده ، زيرا اگر سابقه دشمنى و عداوت پيشين عرب را درست دقت كنيم كه چگونه كينه‏هاى ريشه‏دار در طول سالهاى متمادى در دلهاى آنها انباشته شده بود ، و چگونه يك موضوع جزئى و ساده كافى بود آتش جنگ خونينى در ميان آنها بيفروزد مخصوصا با توجه به اينكه مردم نادان و بى‏سواد و نيمه وحشى معمولا افرادى لجوج و انعطاف‏ناپذيرند ، و به آسانى حاضر به فراموش كردن كوچكترين مسائل گذشته نيستند ، در اين صورت اهميت اين معجزه بزرگ اجتماعى اسلام آشكار مى‏شود ، و ثابت مى‏گردد كه از طرق عادى و معمولى امكان‏پذير نبود كه در طى چند سال ، از چنان ملت پراكنده و كينه‏توز و نادان و بى خبر ، ملتى واحد و متحد و برادر بسازند .

 

نمونه3- وَ لا تَكُونُوا كالَّذِينَ تَفَرَّقُوا وَ اخْتَلَفُوا مِن بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْبَيِّنَت  وَ أُولَئك لَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ(105) ال عمران

 

«و مانند كسانى نباشيد كه پراكنده شدند و اختلاف كردند ( آنهم ) پس از آنكه نشانه‏هاى روشن ( پروردگار ) به آنان رسيد ، و آنها عذاب عظيمى دارند

 

نمونه3- إِنَّ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينهُمْ وَ كانُوا شِيَعاً لَّست مِنهُمْ فى شىْ‏ءٍ  إِنَّمَا أَمْرُهُمْ إِلى اللَّهِ ثُمَّ يُنَبِّئُهُم بمَا كانُوا يَفْعَلُونَ(159 ) انعام 

  

«كسانى كه آئين خود را پراكنده ساختند و به دسته‏جات گوناگون ( و مذاهب مختلف ) تقسيم شدند هيچگونه ارتباطى با آنها ندارى ، كار آنها واگذار به خدا است پس خدا آنها را از آنچه انجام مى‏دادند با خبر مى‏كند

 

 

در اين آيات بحث پيرامون مسئله اتحاد و پرهيز از تفرقه و نفاق است ، اين آيات مسلمانان را از اينكه همانند اقوام پيشين ، همچون يهود و نصارى ، راه تفرقه و اختلاف را پيش گيرند و عذاب عظيم براى خود بخرند برحذر مى‏دارد ، و در حقيقت آنها را به مطالعه تاريخ پيشينيان ، و سرنوشت دردناك آنها پس از اختلاف و تفرقه دعوت مى‏كند. 

اصرار و تاكيد قرآن مجيد در اين آيات ، در باره اجتناب از تفرقه و نفاق ، اشاره به اين است كه اين حادثه در آينده در اجتماع آنها وقوع خواهد يافت زيرا هر كجا قرآن در ترساندن از چيزى زياد اصرار نموده اشاره به وقوع و پيدايش آن مى‏باشد.

 


 

الگوی پنجم

ارتباط درنتیجه هم آیین بودن

( هم دین و مسلک، هم عقیدگی)

 

 

نمونه 1- إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصلِحُوا بَينَ أَخَوَيْكمْ  وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكمْ تُرْحَمُونَ(10) حجرات

«مؤمنان برادر يكديگرند ، بنابر اين ميان دو برادر خود صلح بر قرار سازيد ، و تقواى الهى پيشه كنيد تا مشمول رحمت او شويد.»

مؤمنان برادر يكديگرند

دراین آيه براى تاكيد اين امر و بيان علت آن مى‏افزايد : مؤمنان برادر يكديگرند ، بنابر اين در ميان دو برادر خود ، صلح را بر قرار كنيد ( انما المؤمنون اخوة فاصلحوا بين اخويكم ) . 

همان اندازه كه براى ايجاد صلح در ميان دو برادر نسبى تلاش و كوشش مى‏كنيد بايد در ميان مؤمنان متخاصم نيز براى ..........................

 

 

فهرست منابع

الف- منابع قرآنی

1- قرآن کریم

2-  ترجمه تفسیر المیزان ، علامه محمد حسین طباطبایی، محمد باقر موسوی همدانی، دفتر تبلیغات اسلامی،سال 1368

3- تفسیر نمونه ، ناصر مکارم شیرازی و دیگران دارالکتب الاسلامیه،سال1372

4- تفسیر نور ، محسن قرائتی ، مرکز درسهایی از قرآن ، سال 1382

5- جامعه در قرآن ،  عبدالله جوادی آملی ،مرکز نشر اسراء ،سال 1387

6- جامعه و تاریخ ، محمد ................................

 

بلافاصله بعد از پرداخت موفق میتوانید فایل کامل این پروژه را دانلود کنید

قیمت اختصاصی و استثنایی این پروژه درپایان نامه دات کام : تنها , 28000 تومان

 

 

قیمت قبلی : 250000 ریال

قیمت جدید : 28000 تومان  |   جهت خرید محصول بر روی تصویر روبرو کلیک نمایید :

خرید آنلاین این مطلب





0 نظر
نام:*
ایمیل:*
متن نظر:
کد را وارد کنید: *